Co do zasady od umowy o dzieło nie opłaca się składek na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne. Nie oznacza to jednak braku formalności. Umowę trzeba zgłosić do ZUS na formularzu RUD w ciągu 7 dni od jej zawarcia, chyba że zachodzi ustawowe wyłączenie.
Kiedy umowa o dzieło nie podlega składkom?
Umowa o dzieło jest umową cywilnoprawną regulowaną przez Kodeks cywilny. Jej istotą powinno być wykonanie oznaczonego, indywidualnego rezultatu, a nie samo wykonywanie czynności z należytą starannością.
W typowej sytuacji wykonawca dzieła nie podlega z tego tytułu ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu ani zdrowotnemu. Zamawiający nie nalicza więc składek ZUS od wynagrodzenia wynikającego z takiej umowy.
Ta zasada nie dotyczy jednak umowy zawartej z własnym pracownikiem ani sytuacji, w której dzieło jest wykonywane na rzecz własnego pracodawcy. W takich przypadkach przepisy ubezpieczeniowe traktują wykonawcę jak pracownika.
Oskładkowanie może wystąpić w szczególności, gdy:
- umowa o dzieło jest zawarta z własnym pracownikiem, który pozostaje z zamawiającym w stosunku pracy,
- pracownik zawiera umowę o dzieło z innym podmiotem, ale wykonuje ją faktycznie na rzecz swojego pracodawcy,
- nazwa umowy nie odpowiada jej rzeczywistej treści, a wykonywane czynności mają charakter zlecenia lub świadczenia usług.
W dwóch pierwszych przypadkach wynagrodzenie z umowy o dzieło jest uwzględniane przy ustalaniu podstawy wymiaru składek pracownika. Nie chodzi więc o zwykłe zgłoszenie dzieła, lecz o objęcie przychodu zasadami właściwymi dla stosunku pracy.
Formularz RUD – kto i kiedy zgłasza umowę?
Od 1 stycznia 2021 r. płatnik składek albo osoba fizyczna zlecająca wykonanie dzieła przekazuje do ZUS informację o zawarciu umowy o dzieło. Służy do tego formularz ZUS RUD.
Termin na złożenie RUD wynosi 7 dni od dnia zawarcia umowy. Zgłoszenie można przekazać elektronicznie za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych ZUS albo w formie papierowej.
Procedura wygląda następująco:
- Ustal, czy umowa rzeczywiście ma charakter umowy o dzieło i czy nie zachodzi wyjątek od obowiązku informacyjnego.
- Przygotuj dane zgłaszającego oraz wykonawcy, w tym imię, nazwisko, numer PESEL lub datę urodzenia i adres.
- Wpisz datę zawarcia umowy, okres jej wykonywania oraz przedmiot dzieła.
- Przekaż formularz RUD do ZUS w ciągu 7 dni od podpisania umowy.
W jednym formularzu można ująć maksymalnie 10 umów zawartych z tym samym wykonawcą. Umowy dotyczące różnych osób zgłasza się na oddzielnych formularzach. Jeżeli z tym samym wykonawcą podpisywane są kolejne umowy, każdą z nich należy rozpatrzyć osobno.
RUD jest formularzem informacyjnym. Jego złożenie nie oznacza zgłoszenia wykonawcy do ubezpieczeń i nie powoduje obowiązku zapłaty składek. Jeżeli umowa podlega oskładkowaniu, stosuje się właściwe formularze ubezpieczeniowe, takie jak ZUS ZUA, a nie samo RUD.
Umowa o dzieło a umowa zlecenia – różnice w ZUS
| Cecha | Umowa o dzieło | Umowa zlecenia |
|---|---|---|
| Charakter pracy | Osiągnięcie określonego, indywidualnego rezultatu | Wykonywanie czynności z należytą starannością |
| Składki ZUS | Co do zasady brak składek społecznych i zdrowotnych | Zwykle obowiązkowe składki, zależnie od statusu zleceniobiorcy i zbiegu tytułów |
| Obowiązek zgłoszenia | Informacja na formularzu RUD, z wyjątkami | Zgłoszenie do ubezpieczeń na ZUS ZUA albo ZUS ZZA, gdy powstaje obowiązek ubezpieczenia |
Sam fakt, że strony nazwały kontrakt umową o dzieło, nie przesądza jeszcze o jego kwalifikacji. Przy umowie zlecenia istotne jest wykonywanie określonych czynności, zwłaszcza powtarzalnych lub ciągłych. Przy dziele powinien istnieć rezultat, który można określić i ocenić.
Na co uważa ZUS podczas kontroli?
ZUS może sprawdzić nie tylko dokument, lecz także rzeczywisty przebieg współpracy. Jeżeli umowa o dzieło obejmuje na przykład regularne sprzątanie, prowadzenie cyklicznych zajęć, stałe tłumaczenia dokumentów albo wykonywanie powtarzalnych czynności, może zostać uznana za umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług.
W takim przypadku płatnik może zostać zobowiązany do zgłoszenia wykonawcy do ubezpieczeń oraz opłacenia zaległych składek wraz z odsetkami. Konsekwencje mogą obejmować cały okres, w którym umowa była wykonywana w zakwestionowany sposób.
Nazwa umowy nie chroni przed przekwalifikowaniem. ZUS ocenia przede wszystkim jej treść, cel i faktyczne warunki wykonywania pracy.
Przed podpisaniem umowy trzeba więc ustalić, czy zamawiający oczekuje konkretnego rezultatu, czy raczej stałego wykonywania czynności. W sprawach granicznych, zwłaszcza przy kontroli lub większej liczbie podobnych umów, zasadna może być konsultacja ze specjalistą od ubezpieczeń społecznych.
Najkrócej: zwykła umowa o dzieło nie jest oskładkowana, ale zazwyczaj wymaga zgłoszenia na RUD w ciągu 7 dni. Składki pojawiają się przede wszystkim przy umowie z własnym pracownikiem, pracy na rzecz własnego pracodawcy albo po zakwestionowaniu umowy przez ZUS.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. W przypadku wątpliwości dotyczących kwalifikacji umowy lub rozliczeń z ZUS skonsultuj sprawę ze specjalistą.
